DOMAGALAsieBOSKIEJKOMEDII – oficjalny blog Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego Boska Komedia. Dzień IV

zdj. z serwisu On the Boards

THE INSTITUTE OF MEMORY (TIME), reż. Jan Lars, zdj. serwis OntheBoards

ZEMSTA HAMLETA

Prolog spektaklu „The institute of memory (time)” Larsa Jana jest jawnym nawiązaniem do sceny spotkania z duchem ojca w „Hamlecie”. Od razu określa to narratora historii – syna, który pragnie zgłębić prawdę o swym ojcu, a pomagać mu w tym będzie wierny przyjaciel oraz my, widzowie. Zabieg ten prowokuje też ważne pytania, dotyczące owych losów ojca, które mamy rekonstruować oraz naszego w tej rekonstrukcji udziału, a mianowicie: kto dokładnie był winien jego nieszczęścia i śmierci oraz czy w sytuacji określenia jakiegoś ich „sprawcy” syn ma obowiązek zemsty? A jeśli tak, to jak powinna ona wyglądać? Wreszcie zasadnicza kwestia: czy „głos” ducha ojca, złożony głównie z archiwalnych dokumentów, świadectw pojedynczych ludzi oraz własnych, niekoniecznie pozytywnych wspomnień – jest wiarygodny?

Na scenie mamy pełną ascezę – dwóch ubranych na biało aktorów, kilka pudełek, maszyna do pisania, na której aktorzy spisują historię głównego, nieobecnego bohatera tej opowieści, Henryka Ryniewicza, prawdziwego ojca reżysera. Nad nimi prosta konstrukcja z neonów, będąca jedną z głównych bohaterek spektaklu – wielkie brawa dla reżysera światła Christophera Kuhla za stworzenie niesamowitego, osobnego widowiska. Do tego znakomita warstwa dźwiękowa wykreowana przez III symfonię Henryka Mikołaja Góreckiego, wokalistkę i autorkę kompozycji, Marianę Sadovską oraz autora interaktywnej maszyny do pisania – Andrew Schneidera.

W pewnym momencie bohaterowie spektaklu, rewelacyjnie zagrani przez Andrew Schneidera oraz Sonny’go Valicenti, wyglądali jak rycerze światła z „Gwiezdnych wojen”. Pomyślałem wówczas, że być może synowską zemstą tego amerykańskiego Hamleta – Larsa Jana, jest właśnie sam spektakl, a może nawet sztuka w ogóle. Tylko taka zemsta miałaby sens, niezależnie od winowajcy. Bo taka zemsta naprawdę oczyszcza. Pozwala wybaczyć, a przy tym nie pozwala zapomnieć.

Odkrycia, których dokonujemy wraz z bohaterami spektaklu, prowadzą nas daleko poza prostą rodzinną historię. Uświadamiają nam, że jesteśmy trybikami w odwiecznej walce dobra ze złem, pionkami na szachownicy wielkiej historii, które poświęca się łatwo i bez żalu. Pamiętajmy jednak, że pionek, który dojdzie szczęśliwie do końca szachownicy, może przemienić się w dowolną figurę… Myślę, że Larsowi Janowi i bohaterom jego spektaklu udało się dokonać takiej przemiany. Czy nam, widzom, daje to jakąś nadzieję – muszą ocenić Państwo sami.

WIEŚCI Z RAJU

Dziś rusza na Boskiej Komedii sekcja PARADISO – przegląd spektakli młodego pokolenia reżyserów. Cieszy fakt, że prym w tej grupie wiodą panie. Nowością tegorocznej edycji jest konkursowy charakter przeglądu. Podobnie jak w konkursie głównym spektakle PARADISO – a jest ich osiem – będą oceniane przez międzynarodowe jury. W jego składa wchodzą Alejandro Moreno (Chile), Jason Danino Holt (Izrael), Yun-Cheol Kim (Korea Płd.)

Przegląd zainauguruje „Drugi spektakl” Anny Karasińskiej, reżyserki o najgorętszym bodaj nazwisku sezonu. To oczywiście efekt powiewu świeżości, a właściwie orkanu, jaki za sprawą jej pierwszego spektaklu - „Ewelina płacze”- pojawił się w polskim teatrze.

Na uwagę zasługuje seria przedstawień z muzyką w roli głównej. Znana z ambitnej, choć nie do końca udanej adaptacji Houellebecq’a w TR Warszawa Magda Szpecht pokaże przedstawienie „Schubert. Romantyczna kompozycja na dwunastu wykonawców i kwartet smyczkowy” (Teatr Dramatyczny im. Jerzego Szaniawskiego, Wałbrzych)będące w istocie swobodną muzyczno-literacką wariacją na temat życia austriackiego kompozytora. Podobną tematykę znajdziemy w świetnym „Holzwege” Katarzyny Kalwat (TR Warszawa), opowiadającym w przejmujący sposób o życiu i muzyce zapomnianego polskiego kompozytora, Tomasza Sikorskiego. Muzyka będzie również kluczem do spektaklu gospodarza festiwalu, krakowskiego Teatru im. Julisza Słowackiego, który zaprezentuje „Dzieje Upadków” Małgorzaty Warsickiej na podstawie „Kuzynki Bietki” Honoriusza Balzaka.

Wspomniany wyżej Teatr im. Szaniawskiego pokaże jeszcze dwa swoje spektakle: „Cynkowych chłopców” w reżyserii Jakuba Skrzywanka na podstawie znakomitej książki ubiegłorocznej noblistki Swietłany Aleksijewicz oraz „Zapolską superstar” Anety Groszyńskiej, przedstawienie rzucające nowe światło na postać znanej i „upupionej” przez szkolną listę lektur autorki „Moralności pani Dulskiej”. Przy tej okazji należy złożyć gratulacje Danucie Marosz i Maciejowi Podstawnemu – dyrektorom wałbrzyskiej sceny, dziś bez wątpienia stolicy młodego polskiego teatru.

Z ciekawością czekam na „Wesele” Wyspiańskiego – spektakl lalkowego Teatru im. H.Ch.Andersena w Lublinie w reż. Jakuba Roszkowskiego. Rzadko się zdarza (a szkoda!), żeby w programie wielkiego festiwalu teatralnego na równych prawach uczestniczył niedoceniany w Polsce teatr lalek. Ciekawie zapowiada się też teatralno-filmowo-rysunkowy „Krótki zarys wszystkiego” w reż. Teo Dumskiego (Cloud Theatre, Wrocław), przyglądający się współczesnemu światu z lotu ptaka.

Dopełnieniem sekcji PARADISO przedstawienia dyplomowe polskich szkół teatralnych. Zobaczymy zatem: „Dogville” w reż. Aleksandry Popławskiej (PWST Kraków), „Między nami dobrze jest” w reż. Agnieszki Glińskiej(PWST Kraków), „Marię Stuart” w reż. Grzegorza Wiśniewskiego (PWSFTviT), „Ożenek” w reż. Wiktora Loga-Skarczewskiego (PWST Kraków), „Orlando” w reż. Weroniki Szczawińskiej (PWST Wrocław) oraz lalkowe „Pospolite żywoty martwych Polaków” w reż. Marcina Wierzchowskiego (AT, filia w Białymstoku).

Taka reprezentacja pokazuje, że młode pokolenie reżyserów ma odwagę łączyć własne poszukiwania „bohatera współczesnej rzeczywistości” – jednostki, która stałaby się jednocześnie poligonem doświadczalnym i głównym punktem odniesienia – z eksperymentem formalnym, opartym na interdyscyplinarności sztuk, że szczególnym upodobaniem do muzyki. Czy można mówić tu o jakimś „nowym nurcie”? Zobaczymy.

Trzymając zatem kciuki za wszystkich – tych bardziej doświadczonych i zupełnych debiutantów – wchodzimy na widownię PARADISO z pozornie tylko niewinnym pytaniem: czy młody polski teatr ma nam coś ważnego do powiedzenia na temat sztuki, świata i człowieka? Jestem przekonany, że tak. A co to będzie – dowiemy się już wkrótce. Zapraszam.

Ps. Spektaklu „Robert Robur” Krzysztofa Garbaczewskiego nie zdołam obejrzeć podczas tej edycji festiwalu. Mimo to szczerze polecam, bo widziałem go już dwa razy. Zainteresowanych najnowszą historią teatru odsyłam do recenzji, którą napisałem tuż po premierze:

http://domagalasiekultury.blog.pl/2016/07/08/jasno-ze-oko-wykol-robert-robur-garbaczewskiego-w-tr-warszawa/

DOMAGALAsieBOSKIEJKOMEDII – oficjalny blog Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego Boska Komedia. Dzień I

INFERNO PRZED TRZECIM DZWONKIEM

To już dziś! Premierą nowego spektaklu Grzegorza Wiśniewskiego „Plastiki” według sztuki Mariusa von Mayenburga rozpoczyna się oficjalnie Międzynarodowy Festiwal Boska Komedia 2016. Tegoroczna, dziewiąta już edycja, będzie się odbywała pod hasłem „JESZCZE POLSKA NIE ZGINĘŁA, PÓKI TEATR ŻYJE”. Dyrektor artystyczny festiwalu, Bartosz Szydłowski, w jednym z prasowych wywiadów tłumaczył je następująco:

„Główne hasło festiwalu przypomina, że nas, Polaków, nie ma bez konfrontowania się z pytaniem: „kim jesteśmy?” Polski teatr nieustająco próbuje różne tematy, pojawiające się w społecznej debacie, odreagowywać, poddawać je analizie. Hasło Boskiej Komedii 2016 przypomina także, że polski teatr dynamicznie się rozwija, jest pełen żaru i pasji, a artyści nieustępliwie zadają pytania, co nas, Polaków, konstytuuje”.

Konkurs główny INFERNO zapowiada się pasjonująco. Pierwszy raz od lat nie ma pewniaka do nagrody głównej.

Międzynarodowe jury – Carmen Romero Quero, Akiko Juman, Ruth Mackenzie, Ramona Shah oraz Mikko Roiha - będzie miało naprawdę ciężki orzech do zgryzienia.

Zeszłoroczni laureaci Michał Borczuch („Apokalipsa”) oraz Paweł Miśkiewicz („Podróż zimowa”) zaprezentują swoje przedstawienia krakowskie. Ten pierwszy – poruszające, intymne, inspirowane filmem Pedro Almodovara –”Wszystko o mojej matce”. Ten drugi – kolejny spektakl według prozy Elfriede Jelinek – „Podopieczni”. Zrealizowany w Narodowym Starym Teatrze w Krakowie, który w tym roku zaprezentuje jeszcze świetnego „Wroga ludu” Ibsena w reżyserii Jana Klaty – spektakl, w którym nieobecny ibsenowski lud będzie miał szansę naprawdę przemówić. Co powie? O tym muszą się Państwo przekonać sami.

Lud przemówi jeszcze w inspirowanym „Mistrzem i Małgorzatą” spektaklu Teatru Powszechnego z Warszawy „Każdy dostanie to, w co wierzy” Jolanty Janiczak i Wiktora Rubina, choć w tym akurat przypadku przemowa będzie zbiorowa i statystyczna. Czy ten lud powie coś ciekawego? Zobaczymy.

Ja osobiście czekam na osławione, apokryficzne przedstawienie Agaty Dudy-Gracz „Kumernis” z Gdyni oraz zawsze niepokojącego i pełnego tajemnic „Dybuka” Szymona Anskiego, tym razem w wersji Anny Smolar (Teatr Polski w Bydgoszczy). Ciekawie zapowiada się też „Komediant” Thomasa Bernharda, tym razem – uwaga – w reżyserii Agnieszki Olsten (Teatr im.Stefana Jaracza w Łodzi), a nie nieobecnego w tym roku na Boskiej Krystiana Lupy oraz słynne, kontrowersyjne, odbywające się w irlandzkim pubie – „Wesele” Radosława Rychcika z Teatru Śląskiego w Katowicach.

Obrazu festiwalowych prezentacji dopełnią: intrygujące, osobne przedstawienie Krzysztofa Garbaczewskiego z TR Warszawa – „Robert Robur”, według monumentalnej powieści przedwcześnie zmarłego łemkowskiego pisarza Mirosława Nahacza oraz ostry, daleki od politycznej poprawności obraz Białegostoku – „Biała siła czarna pamięć” Piotra Ratajczaka, na podstawie książki Marcina Kąckiego.

Według dyrektora Szydłowskiego największą wartością polskiego teatru jest to, że potrafi rozgrzać publiczność, przywrócić publicznej debacie właściwy ciężar.(…) Teatr (…)patrzy głęboko w oczy, mówi mocniejszym głosem i zmusza do konfrontacji. Wychodzimy ze spektaklu poruszeni. Czy rzeczywiście? Zobaczymy.

Boska Komedia 2016 wydaje się idealną okazją, żeby się przekonać jak jest naprawdę. Z tą prawdą trzeba jednak – jak twierdził niezapomniany ksiądz Józef Tischner – uważać.

Ps. Mam też dla Państwa specjalną wiadomość od słynnej Matki Courage, która znalazła chwilę, żeby się do Państwa uśmiechnąć…

DANUTA STENKA zdj. Tomasz Domagała

DANUTA STENKA
zdj. Tomasz Domagała

DOMAGALAsieBOSKIEJKOMEDII – oficjalny blog Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego Boska Komedia. Dzień zero

BK 2016 glowna grafika_pl

Szanowni Państwo,

w tym roku, na zaproszenie dyrektora artystycznego Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego BOSKA KOMEDIA, pana Bartosza Szydłowskiego, będę Państwa przewodnikiem podczas tego wydarzenia. Niniejszym inaugurujemy oficjalny blog festiwalowy –DOMAGAŁAsięBOSKIEJKOMEDII. Nie będą to – jak zazwyczaj – drobiazgowe analizy, lecz zbiór krótkich, merytorycznych tekstów, które złożą się na sumę wrażeń widza, uczestnika wydarzeń oraz rzecz jasna - krytyka.

Jako rzetelny przewodnik sporządziłem mapę i harmonogram wyprawy. Codzienne relacje będą podzielone na trzy kategorie: SPEKTAKLE (recenzje przedstawień)SPOTKANIA z TWÓRCAMI (relacje) oraz KULISY (teatralne plotki).

Będę zaszczycony, jeśli zechcą Państwo podążyć za mną przez bogaty i różnorodny świat festiwalu BOSKA KOMEDIA 2016Nasza wspólna podróż potrwa dziesięć dni: od 8 do 17 grudnia. Odbywać się będzie w trzech nurtach – INFERNO (sekcja główna, konkurs), PARADISO (sekcja młodych, konkurs), PURGATORIO (wydarzenia towarzyszące, przegląd) – w ramach których zostanie pokazanych 28 spektakli.

Program jest tak bogaty, że nikt nie byłby w stanie obejrzeć wszystkich spektakli. Postaram się jednak zobaczyć ich jak najwięcej, bo choć część przedstawień widziałem już wcześniej, prawdziwy teatr zdarza zawsze tu i teraz, a spektakle choćby z wczoraj to już historia. Dlatego u progu nowej edycji najważniejszego polskiego festiwalu teatralnego warto zadać sobie pytanie: jaki obraz dzisiejszego teatru nam ukaże? A może objawi?

Zapraszam do wspólnej wędrówki przez sceny BOSKIEJ KOMEDII 2016 w poszukiwaniu odpowiedzi…


PIEKŁO – NIEBO – podsumowanie VIII edycji festiwalu teatralnego BOSKA KOMEDIA (Kraków, 4 -13 grudnia 2015)

spektaklio-didvyriu-aikste-akimirka-55165c4c893a7

W grudniu sceny krakowskich teatrów stały się miejscem prawdziwej teatralnej uczty. Swoje najnowsze spektakle pokazywali zarówno mistrzowie (m.in. Krystian Lupa, Krzysztof Warlikowski czy Grzegorz Jarzyna), jak i „młodzi gniewni” polskiego teatru (m.in. Monika Strzępka, Krzysztof Garbaczewski, Michał Borczuch czy słynna z afery porno – Ewelina Marciniak). W konkursie na najlepsze przedstawienie międzynarodowe jury doceniło „Apokalipsę” Michała Borczucha (Teatr Nowy w Warszawie). Nagrody powędrowały też do twórców „Podróży zimowej” w reż. Pawła Miśkiewicza (Teatr Polski we Wrocławiu), „Francuzów” w reż. Krzysztofa Warlikowskiego (Teatr Nowy w Warszawie) oraz „Nie-boskiej komedii” w reż. Moniki Strzępki (Stary Teatr). Głównym tematem, przewijającym się przez spektakle tegorocznego festiwalu, odbywającego się w cieniu gwałtownej politycznej zmiany, było poczucie końca pewnego porządku oraz związane z tym lęki i obsesje. Jeden z jurorów pocieszał nas na spotkaniu, że to normalne, że ogląda polski teatr od piętnastu lat i od tego czasu nic się nie zmieniło. Ze swej strony przygotowałem dla Państwa rodzaj subiektywnego przewodnika po festiwalu, dzieląc wszystkie przedstawienia, które widziałem na „piekielnie złe” i „niebiańsko dobre” (kolejność przypadkowa).

INFERNO

„MORFINA” w reż. Eweliny Marciniak (Teatr Śląski w Katowicach)

Największym rozczarowaniem festiwalu była „Morfina” w reż. Eweliny Marciniak z Teatru Śląskiego w Katowicach. Wiem, ile nagród dostała, wiem, w ilu plebiscytach dotąd wygrała, ale po dwudziestu minutach tego spektaklu (potem było jeszcze gorzej) muszę krzyczeć: „Król jest nagi!!!”. Okropna, wołająca o pomstę do nieba adaptacja powieści Twardocha autorstwa Jarosława Murawskiego sprawia, że po dwudziestu minutach widz nieznający książki nie ma zielonego pojęcia, o co w spektaklu chodzi. Adaptator nie zadbał o odpowiednią ekspozycję postaci z książki – nadanie im choćby „wyłapywalnych” imion, funkcji, czegoś, co pozwoli widzowi łatwo ich zidentyfikować – przez co od początku wiadomo tylko, kto jest głównym bohaterem. Reszta ginie w wielowątkowości akcji i nadmiarze – pięknych skądinąd – reżyserskich pomysłów. Aktorzy grają po kilka postaci, ale konia z rzędem temu, kto – bez znajomości książki (tylko z tej perspektywy mogę się wypowiadać) – połapie się w tym przepełnionym efektami chaosie. Reżyserka kompletnie tego nie widzi i – wykorzystując konwencję teatru w teatrze (dodatkowa trudność dla widza) – buduje piętrowe metafory oraz girlandy, przeplatających się płaszczyzn czasowych, ludzkich, przestrzennych i choć pięknie to wszystko wygląda – na przykład sceny ze złotym pyłem czy sceny w basenie – to wrażenie jest przygnębiające. Widzowie w większości kompletnie pogubieni lądują w swoich smartfonach (w moim rzędzie naliczyłem sześć świecących ekraników). Ewelina Marciniak ma wszelkie karty, żeby stworzyć swój własny, odrębny i piękny teatralny język, ale uwaga – to nie język jest istotą teatru, ale to, co się chce przez ten teatr widzowi powiedzieć. I w tym właśnie tkwi sedno „ułomności” katowickiej „Morfiny”. Widz nie wie już, o czym jest proza Twardocha, a przecież musi jeszcze odczytać, co reżyserka, pani Marciniak, chciała mu tym „Twardochem” powiedzieć. „Siała baba mak, nie wiedziała jak”. Przepraszam, nie mak – morfinę. Znalazło się jednak wielu takich, których owa morfina otępiła na tyle, żeby się tym przedstawieniem zachwycać. Ja morfiny nie lubię i jury BOSKIEJ KOMEDII – jak widać – też nie.

„MĘCZENNICY” w reż. Grzegorza Jarzyny (TR Warszawa)

Justyna Wasilewska zagrała Lidkę prawdziwie, ze stuprocentowym oddaniem się postaci, słowem – wspaniale, ale nie miała szans wygrać z ideą Grzegorza Jarzyny. Ideę tę – w dużym uproszczeniu – można zawrzeć w jednym zdaniu: „nie możemy
i m ustąpić pola – tym okropnym katolickim fundamentalistom”. Problemem tej idei jest słówko „okropny” – przymiotnik, w którym zawarta jest ocena, bo największym grzechem reżysera jest właśnie to, że on – a priori – swoją bohaterkę ocenia. Na dodatek manifestuje nam swoją opinię, umieszczając Lidkę w takim kontekście, że widz właściwie nie ma wyboru – musi zidentyfikować się z jej adwersarzami. Do tego podkopuje jej postawę, umniejsza wiarygodność, akcentując jej sztampowy, homofobiczny rodowód. Lidka jest z góry skazana na niechęć widza, co powoduje, że dziecko zostaje wylane z kąpielą – racje bohaterki nie mają już sensu, nikt jej nie słucha. Została przez reżysera wytknięta palcem, wyrzucona poza nawias. Widz nie ma tu nic do roboty. Oglądanie „Męczenników” jest jak czytanie „Gazety Polskiej” czy „Wyborczej”: wiadomo od razu, po której stronie stoi redaktor naczelny. A szkoda, bo warto było dać głos również drugiej stronie. Aktorstwo kuleje, niczym Roma Gąsiorowska w jednej z ról i żadne cuda tu nie pomogą. Nie da się znieść konceptu, w którym trzydziestolatkowie grają szesnastolatków, „ściubdzioląc” pod nosem monosylabowe odzywki i udając małolatów. Słowem, prawdziwi męczennicy to widzowie tego spektaklu, w tym ja, który miałem nieszczęście obejrzeć je aż dwa razy…

„WESELE” w reż. Moniki Strzępki (PWST Wrocław)

Dyplom w reżyserii Moniki Strzępki z PWST Wrocław powinien być ostrzeżeniem dla słynnej reżyserki. Okazuje się, że jej rozpoznawalny teatralny styl łatwo może przeobrazić się we własną karykaturę, która do złudzenia przypomina… kabaret Olgi Lipińskiej: pioseneczka, układzik, „bum-bum”, scenka z pointą, pioseneczka, układzik, „bum-bum” – i tak do finału, a tam – PIOSENECZKA, UKŁADZIK, BUM-BUM”. Koniec. Przyczyną takiego stanu rzeczy jest brak silnej dramaturgicznej podpory Pawła Demirskiego i wybitnych aktorów, którzy w pełni odnajdują się w zaproponowanej przez reżyserkę konwencji. Młodzi aktorzy, kompletnie nieprzypilnowani, zakochani – przypuszczam – w swoim ulubionym temacie (piciu wódki i imprezowaniu) zamienili teatralną improwizację na granicy II i III aktu w pokaz żenującej amatorszczyzny. Stało się tak, gdyż – jak podejrzewam – nikt młodym artystom nie określił granic improwizacji. Wyglądało to, jakby Monika Strzępka, nie przejmując się bardzo dalszymi losami młodych aktorów i ich spektaklu, zostawiła ich samych sobie. Skutki na scenie były opłakane. Ciekawe pomysły – jak na przykład połączenie postaci Księdza z Nosem – poprzez nadmiar ich eksploatacji zamieniały się w swoją parodię. Studenci nie radzili sobie też ze zmianami rytmów. Teatr Moniki Strzępki jest bardzo energetyczny, szybki. We wrocławskim „Weselu” pojawiał się na moment, aby za chwilę ustąpić pola czystemu, lekko skróconemu Wyspiańskiemu, którego melodia wiersza ma znacznie wolniejsze tempo. Młodzi aktorzy, nie radząc sobie często z przeskokami rytmów, kładli całe połacie tekstu Wyspiańskiego. Choć pięknie bronili się stworzonymi przez siebie postaciami – zapamiętam Pana Młodego, Czepca, Kliminę – nie udało im się, niestety, stworzyć dobrego spektaklu, wychodzącego poza sztampę dyplomu, w którym każdy udowadnia, że „tańczy śpiewa, recytuje”. A szkoda.

PARADISO

„PODRÓŻ ZIMOWA” w reż. Pawła Miśkiewicza (Teatr Polski we Wrocławiu)

Najsmaczniejszym jabłkiem w tym teatralnym raju było przedstawienie Pawła Miśkiewicza „Podróż zimowa” na podstawie tekstu Elfride Jelinek. Na scenie obserwujemy pisarkę w pięciu „osobach” – od młodej dziewczyny po starą kobietę. Postaci te mówią o sobie, swoich problemach, oczekiwaniach, marzeniach, swoim strachu, wątpliwościach, obsesjach. Ich monologi zamykają się w większą całość, którą możemy nazwać po prostu: Elfriede Jelinek, człowiek, kobieta, pisarka. Gdy wewnętrzna wiwisekcja dobiegnie końca, Elfride I, „rzeczywiste” alter ego pisarki, wypędzi ze sceny swoje postaci, a sama zasiądzie na widowni. Będzie się teraz przyglądała wraz z nami, jak pozostałe Elfriedy przeistaczają się w bohaterki jej literatury. Moment to w przedstawieniu magiczny, Elfriedy zjawiają się na scenie w kostiumach i rozpoczynają swój spektakl. Towarzyszą im znakomite wokalizy Mai Kleszcz – kreujący nowe horyzonty liryzmu poetycki refren całego spektaklu. Przedstawienie zamyka wstrząsający, gorzki monolog Jelinek o przyszłości swojej literatury, o zwątpieniu w jej sens, o rezygnacji z walki, którą od lat toczy na różnych płaszczyznach we własnym kraju. W tle, na wielkiej dekoracji widzimy stado owiec. Końcowy monolog austriackiej noblistki przynosi katharsis, bo uświadamiamy sobie, że nas, widzów teatru Pawła Miśkiewicza czy w ogóle – odbiorców – spotka ten sam los, co literaturę, teatr czy też szerzej – sztukę. Populistyczna władza dogada się z prymitywnym ludem, wilk będzie syty i owca cała, a my – twórcy i odbiorcy oczekujący czegoś więcej, niż „umpa-umpa” czy patriotycznych „gniotów dobrze skrojonych” – zostaniemy z niczym.

HALINA RASIAKÓWNA

Wielka aktorka w wielkiej roli. Na potwierdzenie pozwolę sobie przytoczyć stosowny fragment mojego tekstu „Podróży zimowej”: „W jednej ze scen jej Elfriede, ukrywająca się pod znanym z mediów anturażem – zaczesaną do tyłu, upiętą grzywką i wielkimi, ciemnymi okularami – siedzi w fotelu i poraża spokojem. Jest w niej mądrość i pokora, ironia i smutek, zwycięstwo i gorycz. Jej tajemnicza, pogrążona w sobie postać, magnetyzuje i fascynuje, a oszczędny, skondensowany, emanujący podskórną ironią sposób podawania tekstu na długo pozostaje w pamięci. Słuchając Elfriede Rasiakówny miałem wrażenie, że pisze ona swój własny, sekretny, przepełniony goryczą dziennik. Proza Jelinek w jej ustach stawała się wielką literaturą, wielką, dlatego że w pełni ludzką, a to człowieczeństwo dopełniała w niej właśnie Rasiakówna, siłą swojej roli”. Czy trzeba czegoś więcej? Tak. Zobaczyć Rasiakównę na scenie.

„NIE-BOSKA KOMEDIA. WSZYSTKO POWIEM BOGU!” w reż. Moniki Strzępki (Stary Teatr)

Z tego przedstawienia zapamiętam przede wszystkim końcowy monolog duetu Dziewic (Dorota Pomykała i Marta Nieradkiewicz) oraz wybitne aktorstwo – kreacje Doroty Segdy, Małgorzaty Hajewskiej-Krzysztofik, Marcina Czarnika czy Adama Nawojczyka zrobiły na mnie duże wrażenie. Najpiękniejszym momentem przedstawienia, oprócz porażającego finału, była scena, w której Barbara Niechcic (Dorota Segda), stojąc na kręcącej się w kółko karuzeli, monologowała do walca z filmu Jerzego Antczaka. Dzięki takim właśnie, przesyconym emocjami scenom, spektakl Strzępki i Demirskiego (słuszna nagroda za scenariusz) był czymś więcej, niż tylko dobrze napisaną i wyreżyserowaną reinterpretacją słynnego dramatu. Strzępka, zgodnie ze swoją metodą pracy, eksploatowała w tekście Demirskiego głównie te miejsca, w których spotykały się różne fragmenty dzieł, bohaterowie czy czasy. W przypadku „Nie-boskiej” dało to świetne rezultaty w postaci gęstych, inteligentnie połączonych, piętrowych metafor, które jako źródła głębokich emocji stały się filarami prawdziwego, pełnego przeżycia teatru.

„KTO SIĘ BOI VIRGINII WOOLF?” w reż. Grzegorza Wiśniewskiego (Teatr Wybrzeże w Gdańsku)

Mirosław Baka zagrał George’a w klasycznej, opartej na doskonałym aktorstwie adaptacji dramatu Edwarda Albee’go w reżyserii Grzegorza Wiśniewskiego. Kreacja Baki była niesamowita – uszyta z gestów rezygnacji, pełnych wątpliwości ruchów i specyficznego – wskazującego na wymuszony – sposobu mówienia. Warto pojechać do Gdańska choćby po to, żeby zobaczyć, jak ten wspaniały aktor, świetnie oświetlony przez Marka Kozakiewicza, siedzi na proscenium i pije drinka. W parę sekund w jego oku widać wszystko – złość i świadomość jej bezcelowości, gniew i poczucie niemożności jego wyrażania, słabość i siłę, pochodzącą z jej kontrolowania. Świetna Marta Doroty Kolak sprawi, że George obudzi się na chwilę ze swojego snu, ale po chwili zapadnie weń jeszcze głębiej. „Kto się boi Virginii Woolf” to klasyczny teatr środka. W pamięci zachowam dwie wielkie sceny – lot Honey (Katarzyna Dałek) oraz poszukiwanie pilota przez Martę. Na spotkaniu po spektaklu aktorzy z rozbrajającą szczerością przyznali, że… nie znają twórczości Virginii Woolf. Jako powód podali informację, że tytuł dramatu nie ma w istocie nic wspólnego z angielską pisarką – przecież chodzi tu o amerykańską piosenkę/rymowankę, autorstwa Teda Searsa i Franka Churchilla „Who’s afraid of the big, bad woolf?” Potem te rewelacje czytam w recenzji jednej z młodych krytyczek, umieszczonej na poważnym portalu teatralnym i łapię się za głowę! Proszę państwa, gdyby to nie miało znaczenia, Edward Albee zostawiłby tytuł oryginalnej piosenki, a nie zamieniał „złego wilka” w Virginię Woolf. Śmiem twierdzić, że angielska pisarka została tu przywołana przez autora w sposób świadomy i celowy. Otóż – tak dużym uproszczeniu – obecne w literaturze Virginii Woolf jej zmagania z różnymi tematami – znajdują w dramacie Albee’go swój pełny ekwiwalent. Warto byłoby prześledzić, jak tematy Woolf meandrują przez konflikt Marthy i George’a. Oczywiście twórcy spektaklu mają pełne prawo z takiej wiedzy nie korzystać, ale też obowiązek uczciwego podejścia do oryginału, żeby w rozmowach – delikatnie mówiąc – nie mijać się z prawdą. Na recenzentów miłosiernie spuszczę zasłonę milczenia.

„AMOK. PANI KOMA ZBLIŻA SIĘ” – w reżyserii Marcina Libera (PWST Kraków)

Świetny dyplom. Świetni aktorzy. Co tu więcej pisać?

„PLAC BOHATERÓW” w reż. Krystiana Lupy (Dramatyczny Teatr Narodowy w Wilnie)

Pokazywane poza konkursem arcydzieło teatralne Krystiana Lupy. Przejmująco aktualne i bezwzględne wobec nas i naszych czasów. Brutalny, mocny strumień świadomości Thomasa Bernharda, rozpisany na litewskich aktorów i polską widownię w grudniu 2015 roku. Spektakl jeszcze lepszy od wrocławskiej „Wycinki” – chirurgicznie precyzyjny, ascetyczny, przenikający do kości i poruszający. Świetne zamknięcie BOSKIEJ KOMEDII. (więcej o tym spektaklu w tekście – „W Oksfordzie nie wrzeszczą tłumy” na moim blogu – TU LINK)

„Organizacja festiwalu BOSKA KOMEDIA” w reż. Bartosza Szydłowskiego i Krzysztofa Głuchowskiego

Słowa uznania dla organizatorów – podobała mi się organizacja festiwalu: czytelne zasady, świetne biuro promocji, kompetentne wolontariuszki. Dodatkowo, co rzadkie w Polsce – zasady były w pełni respektowane. Gdy trzeba było czekać na wolne miejsca, to czekali solidarnie wszyscy: reżyserzy, aktorzy, dziennikarze i studenci. Ze strony organizatorów nie zauważyłem żadnego „kolesiostwa” czy „premiowania ważniejszych”. Oczywiście znaleźli się też widzowie, którzy bezczelnie wykorzystywali nieuwagę wpuszczających, by niczym lisiczki z rosyjskiej bajki podstępem znaleźć się na widowni. W naszym kraju to niestety standard, więc zaskoczenia nie było. Jeśli chodzi o samą selekcję, to uważam, że wpadką organizatorów był brak „Sońki” Agnieszki Korytkowskiej-Mazur z Teatru Dramatycznego w Białymstoku, z najlepszą, obok Haliny Rasiakówny, żeńską rolą w tym roku w polskim teatrze – tytułową Sońką Swietłany Anikiej, aktorki Narodowego Teatru w Mińsku, nagrodzonej zresztą niedawno za tę rolę podwójnie na festiwalu teatralnym w Zabrzu. Może warto odłożyć czasem „Wysokie Obcasy” i osobiście pojechać do Białegostoku czy innego Koszalina…?
Dziękując organizatorom oraz zespołom teatralnym za możliwość odbycia tej niezwykłej podróży, wystawiam VIII edycji BOSKIEJ ocenę 4,5/5 i cieszę się, że też tam byłem i boski miód piłem…

PURGATORIO

APOKALIPSA w reż. Michała Borczucha (Teatr Nowy w Warszawie)

Uprzedzając Państwa pytania o nagrdzoną „Apokalipsę” Michała Borczucha odpowiadam, że nie widziałem tego przedstawienia na BOSKIEJ KOMEDII. Oglądałem je rok temu, świeżo po premierze i nie należałem do jego entuzjastów. Jednakże rok w teatrze to kawał czasu i wszystko mogło się w tym spektaklu zmienić. Dlatego w lutym 2016 roku wybiorę się na Borczucha jeszcze raz, żeby przekonać się na własne oczy i – być może – zweryfikować swoją opinię. Jakkolwiek będzie – recenzję z tego spektaklu Państwu obiecuję.

PS. Poniżej podaję linki do recenzji spektakli BOSKIEJ KOMEDII, o których pisałem wcześniej:

http://domagalasiekultury.blog.pl/2015/12/19/piec-postaci-elfriede-jelinek-w-poszukiwaniu-autorki-podroz-zimowa-w-rez-pawla-miskiewicza-na-festiwalu-boska-komedia/

http://domagalasiekultury.blog.pl/2015/04/09/w-oksfordzie-nie-wrzeszcza-tlumy-krystiana-lupy-plac-bohaterow-pod-wzgorzem-giedymina/

http://domagalasiekultury.blog.pl/2015/06/20/w-poszukiwaniu-straconego-hamleta-garbaczewski-w-starym-teatrze/

http://domagalasiekultury.blog.pl/2015/10/23/w-poszukiwaniu-wciaz-traconej-europy-francuzi-krzysztofa-warlikowskiego/

http://domagalasiekultury.blog.pl/2015/12/08/mlodzi-w-amoku-dyplom-krakowskiej-pwst-w-rez-marcina-libera-na-boskiej/

Ponadto zapraszam Państwa do polubienia moje strony na Facebook-u:  https://www.facebook.com/domagalasiekultury/